Prije šest godina sam prvi put s gospodinom Leonardom Peklarom I sa Drenislavom Žekićem, počeo da razgovaram na temu porodičnih firmi, o tome koliko su važne, kakav je njihov potencijal i kakvi su sve izazovi pred vlasnicima i menadžerima u porodičnom biznisu. Posljednje četiri godine u skladu s ograničenjima vlastitih resursa radimo na podizanju svijesti o značaju porodičnih firmi u Republici Srpskoj, i uopšte u BiH.

Istraživanja na temu porodičnih firmi u BiH počeli smo 2010. godine, a sve rezultate i zapažanja o zakonitostima, te dobrim i lošim praksama u privatnom sektoru sumirali smo u stručnoj, besplatnoj publikaciji koju smo izdali 2011. godine.

Tokom 2011. i 2012. godine kucali smo na desetine vrata, pokušavajući da usmjerimo fokus nadležnih na porodične firme i da ih animiramo da se bave jednim od najznačajnijih pitanja za našu privredu. Najveći dio onih koji su odgovorni za privredu Republike Srpske ne vidi poseban značaj porodičnog biznisa, jer, nažalost, ni predstavnici Vlade Republike Srpske, ni nadležna ministarstva, republičke Agencije, ni međunarodne organizacije nisu pokazale interes za ovu temu.U to vrijeme imali smo podršku i razumijevanje samo predsjednika Narodne skupštine, Igora Radojičića. Jedina institucija koja je za sve ovo vrijeme prepoznala važnost porodičnog biznisa za Republiku Srpsku i hitnost pitanja statusa i unapređenja poslovanja u porodičnim firmama, te se aktivno uključila u podršku edukaciji vlasnika i menadžera porodičnih firmi, je institucija predsjednika Republike Srpske. Do tada već razrađena ideja poslovnog foruma „Porodične firme – stub razvoja ekonomije Republike Srpske“ prije 5 mjeseci dobila je podršku predsjednika Republike Srpske.

Porodične firme u velikoj su mjeri osjetile nedostatak interesovanja nadležnih institucija. Prema najnovijim podacima, 77,4% vlasnika porodičnih firmi smatra da vlast ne preduzima mjere kojima bi se poboljšali uslovi za uspješnije poslovanje firmi, dok svaki deseti vlasnik misli da Vlada radi na stvaranju bolje klime za rad porodičnih firmi.

Istraživanje koje smo proveli početkom 2013. godine pokazuje da je daleko najveći broj porodičnih firmi u Republici Srpskoj, čak 74%, osnovao sadašnji vlasnik. Tek svako četvrto preduzeće vodi druga generacija vlasnika, dok je samo 1% porodičnih firmi u Srpskoj preživjelo do treće generacije vlasnika. Dugoročna strategija u vođenju porodičnog biznisa može se prepoznati u podatku da je tek u polovini preduzeća poznat nasljednik porodičnog biznisa.

Najveći izazov s kojim se, prema istraživanju suočava 57% porodičnih preduzeća su visoke obaveze prema državi, dok 14% njih najveći problem ima prilikom pronalaženja kvalitetnih radnika, a za 12% najveći izazov predstavljaju svakodnevne administrativne poteškoće.
Istraživanje pokazuje i da je povjerenje u spoljne menadžere na vrlo niskom nivou u porodičnim firmama u Srpskoj. Tek svaka treća firma u Republici Srpskoj na visokoj poziciji ima menadžera koji nije dio porodice.
Trenutni status i poslovanje porodičnih kompanija u Republici Srpskoj ilustrovan je kroz podatke da je strategija vođenja biznisa u čak 37,5% preduzeća preživjeti ovu godinu, dok svako četvrto preduzeće planira konsolidaciju u ovoj godini. Ohrabrujuće je ipak što 31% kompanija planira rast.

Više od 85% preduzeća osjetilo je uticaj svjetske ekonomske krize na poslovanje. Znamo ili ćemo uskoro naučiti da su krize prilike, ali da krize preživljavaju najbolji, najpribraniji, oni koji se istovremeno bore na više frontova, koji imaju taj krizni plan, ali prije svega- dugoročnu viziju.

Svi ljudi dobrih namjera uživaju u dobrim rezultatima svih uspješnih porodičnih kompanija u Republici Srpskoj. Međutim, moramo voditi računa o dinamičnoj eri poslovanja u kojoj vodimo naše porodične firme. Privatna preduzeće koja sada posluju dobro u Srpskoj i BiH ne smiju da se uspavaju.

Reorganizacija poslovanja, uvođenje principa korporativnog upravljanja, decentralizacija upravljanja u kompanijama i delegiranje zadataka mogu se učiniti kao mjere predviđene samo za problematična razdoblja u vašim kompanijama. Međutim, to su mjere koje će spriječiti problematična razdoblja i mnogim kompanijama donijeti zdraviji i stabilniji napredak i rast.
Porodične firme u Republici Srpskoj i BiH nalaze se pred najizazovnijom fazom koja uključuje generacijsku tranziciju i decentralizaciju upravljanja. Cijela Republika Srpska nalazi se pred stadijumom neodrživosti – za one koji su navikli da opstaju na državnim infuzijama više nema ni resursa, ni opravdanja, ni vremena.Takve kompanije moraju pokrenuti proces promjena kako bi rasteretile cijeli sistem.

Približavanje Evropskoj uniji, čijem članstvu teži BiH, dodatni je izazov i motiv za porodične firme.Moramo imati jasnu i jednostavnu viziju promjena principa poslovanja i načina organizacije naših preduzeća. Te promjene moraju krenuti s vrha – države i kompanija.

Što taj proces više budemo odlagali, imaćemo više problema, više kriza. Više stečaja i bankrota.
Promjena sistema vrijednosti i modela ponašanja neophodni su nam jer danas, više nego ikad, svi mi zavisimo jedni od drugih. Vlasnici i direktori porodičnih firmi i predstavnici opština, ministarstava i javnih preduzeća – svi moramo tražiti nova rješenja za postizanje boljih rezultata. Edukacija i pohađanje seminara i konferencija je samo jedna od mjera da održimo korak u trci s dijelom svijeta koji je nešto ranije prepoznao važnost porodičnog biznisa.

Inovativnost, kreativnost, proaktivnost i predan rad moraju biti cijenjeni i nagrađeni. Jer jedino inovativnost, kreativnost, proaktivnost i predan rad obezbjeđuju najželjeniju od svih nagrada – rast naših porodičnih preduzeća. Uvijek moramo ići dalje, učiti više, raditi posvećenije i mudrije. Zato ćemo ove jeseni organizovati novu manifestaciju,poslovni forum menadžera Republike Srpske na kojem ćemo se baviti temama iz oblasti menadžmenta, liderstva, upravljanja promjenama, korporativnog upravljanja i drugim temama koje vam mogu pomoći da stabilizujete i dalje razvijate svoje firme i ekonomiju Republike Srpske.

Projekat porodičnih firmi nastavlja se i s našim partnerima ćemo do kraja godine organizovati slične konferencije u Sarajevu i Beogradu. Početkom juna u Banjaluci će biti održan okrugli sto na temu porodičnih firmi.

Ne postoje savršene jedinstvene formule koje odgovaraju svima i koje svakoj kompaniji mogu da garantuju uspjeh. Pozitivne poslovne priče su ipak oko nas, a uspješne menadžere lako je prepoznati – oni su spremni da neprestano uče, da mijenjaju sebe i svoje organizacije.

Svaka promjena počinje u nama i s nama.

Share: